Đồng Lạc xuân này, NIỀM VUI NHÂN ĐÔI

Hồi còn trẻ, anh là dân chuyên văn nên viết lách nhiều. Vô tình tìm được blog này của anh, đọc và suy ngẫm. Bài viết dưới đây giới thiệu về ngôi làng nơi tuổi thơ tôi một thời gắn bó…

=====================

Những ánh nắng xuân phớt hồng le lói sau những ngày mưa phùn ảm đạm làm nở bừng những nụ cười rạng rỡ của người dân Đồng Lạc, nhân lên niềm vui hân hoan của không khí hội làng, khi nơi đây là làng duy nhất ở tỉnh Hà Nam và là một trong 29 tập thể trên toàn quốc được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động Hạng Ba trong buổi lễ tuyên dương các tập thể, cá nhân tiêu biểu xuất sắc 10 năm thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” ngay những ngày đầu xuân Tân Mão 2011.

Làng Đồng Lạc thuộc xã Đồng Hoá, huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam là một ngôi làng nhỏ, bình yên và khuất nẻo nơi những cánh đồng trù phú, được nối dài với thế giới bên ngoài bởi những con đường nhỏ ngoằn ngoèo xuyên qua những xóm làng, những cánh đồng, và được bao bọc bởi những dòng sông nhỏ hiền hoà, quanh năm nước lững lờ trôi. Trước kia làng rất nghèo, người dân nơi đây không có nghề phụ, chỉ trông chờ vào cây lúa, củ khoai và chăn nuôi gia súc, gia cầm. Ánh sáng đổi mới đã nhanh chóng ùa về nơi đây, biến những người nông dân cần cù, chất phác, thật thà thành những người lao động sáng tạo, yêu đời, nhanh chóng nắm bắt được cơ hội phát triển kinh tế và cùng chăm lo xây dựng đời sống văn hoá làng xóm.

Năm 2000, Đồng Lạc được công nhận là Làng Văn hoá cấp tỉnh. Năm 2005 làng được công nhận làng Văn hoá lần hai. Năm 2006, Uỷ ban nhân dân tỉnh Hà Nam công nhận cụm Văn Chỉ – Miếu Thượng của làng là Di tích lịch sử văn hoá. Cũng trong lần đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử đó, làng khôi phục hội làng. Ngày 15 tháng 10 năm 2009, tại thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình, Đồng Lạc là một trong 3 Làng Văn hoá tiêu biểu của tỉnh Hà Nam được Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch tặng Bằn khen trong Hội nghị Tổng kết 20 năm phong trào xây dựng Làng Văn hoá (1989 – 2009). Năm 2010, Đồng Lạc được Chủ tịch UBND tỉnh tặng Bằng khen Làng Văn hoá tiêu biểu và xóm 8, một trong 2 xóm của làng được Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tặng Bằng khen khu dân cư tiên tiến tiêu biểu. Năm 2010, làng hoàn thiện việc xây dựng Miếu Thượng và kỷ niệm 5 năm khôi phục, hội làng được tổ chức long trọng và trở thành nét đẹp văn hoá trong đời sống của người dân nơi đây

Có được những thành tích đáng kể đó, người dân nơi đây vốn có truyền thống yêu thương, đùm bọc, giúp đỡ nhau đã không ngừng nỗ lực phấn đấu vươn lên làm giàu và xây dựng quê hương. Tuy chưa phải là làng quê giàu có khi sản lượng lương thực bình quân ở Đồng Lạc năm 2010 mới chỉ đạt 810 kg thóc/người và thu nhập bình quân mới đạt 15.290.000 đồng/người, thấp hơn thu nhập bình quân toàn tỉnh, nhưng 1.023 nhân khẩu của 305 hộ gia đình và 10 dòng họ ở làng luôn tự hào khi đã xây dựng được một đời sống văn hoá tiêu biểu, xứng đáng với truyền thống hiếu học của một làng quê văn hiến luôn sừng sững uy nghi toà Văn chỉ từ rất lâu đời của làng.

Các khu công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp còn cách rất xa làng, lối sống đô thị chưa làm mất đi vẻ đẹp trong nếp sống lâu đời ở làng nhưng cũng đã làm thay đổi diện mạo cơ sở hạ tầng nơi đây. Diện tích đất nông nghiệp ở Đồng Lạc gần hai chục năm qua vẫn ổn định 78,5 ha với bình quân đầu người trên 1,5 sào. Ruộng ít, kinh tế khó khăn đã ló ra những cái “khôn” rất đáng tự hào khi người dân nơi đây mạnh dạn chuyển đổi 20 ha đất nông nghiệp của 22 hộ gia đình sang làm trang trại và đã cho thu nhập 81,5 triệu đồng/ha/năm. Năm 2000, Đồng Lạc là nơi đầu tiên ở huyện Kim Bảng có cánh đồng 50 triệu/ha với tổng diện tích tới 7ha, được đi báo cáo điển hình và nhân rộng mô hình ra toàn huyện. Kinh tế khởi sắc, người dân nơi đây quan tâm đầu tiên đến xây dựng cơ sở hạ tầng của làng xóm để mọi người cùng được hưởng đời sống văn hoá, vật chất đầy đủ. Năm 1996, trường mẫu giáo được xây dựng kiên cố để chăm lo tốt hơn cho thế hệ tương lai. Năm 2003, trạm nước sạch được xây dựng và ngày càng phát triển, duy trì hoạt động ngày đứng đầu ở xã Đồng Hoá hiện nay. Hết năm 2010, làng Đồng Lạc đã có tới trên 91% số hộ sử dụng nước sạch, còn lại là nước mưa, rất ít nước giếng khoan và không còn dùng nước ao, nước mương máng không đảm bảo vệ sinh. Đã có trên 56% số hộ gia đình xây được nhà vệ sinh tự hoại, không còn nhà cầu; 95% số hộ có nhà tắm hợp vệ sinh, trên 90% số hộ có từ một đến 2 ti vi màu. Cả làng hiện có khoảng 400 xe máy các loại, một ôtô 16 chỗ, một ôtô 4 chỗ, 2 công nông, 3 máy cày mini phục vụ dân làng cày ruộng, 4 máy phụt lúa liên hoàn giúp người dân cơ khí hoá nông nghiệp tốt hơn. 800 mét chiều dài đường làng được bê tông hoá với chiều rộng 6 mét, xây kè và rãnh thoát nước hai bên. Hết năm 2010, Đồng Lạc cũng là thôn duy nhất trong xã hoàn thiện việc xây và đậy kín rãnh thoát nước ở tất cả các ngõ xóm đã bê tông hoá hoàn toàn, đảm bảo vệ sinh môi trường. Làng cũng đã hoàn thành sớm nhất xã việc nâng cấp trạm hạ áp và đường dây hạ thế đến tận các hộ gia đình.

Cái riêng của người Đồng Lạc là dù làm gì, giàu có hay nghèo hèn thì việc làng, việc họ bao giờ cũng được quan tâm đầu tiên. Vì thế, hình thức của làng, diện mạo của làng, cơ sở hạ tầng của làng được người dân nơi đây chung tay xây dựng từ rất sớm, tạo ra được một cảnh quan văn hoá, một môi trường sạch đẹp và một lối sống cộng đồng cao. Hiện tại, làng Đồng Lạc có hai nhà văn hoá cho hai xóm hoạt động đều đặn các sinh hoạt văn hoá, sinh hoạt chi bộ Đảng, chấm dứt cảnh sinh hoạt nhờ nhà dân như nhiều năm về trước. Hai nhà văn hoá xóm đều có đầy đủ chương trình hoạt động theo từng quý, từng năm, được trang bị bàn ghế, âm thanh, ánh sáng đầy đủ, mở cửa thường xuyên hàng ngày, nhất là các ngày lễ, chủ nhật, dịp hè thì thời gian mở cửa có khi đến 12 giờ mỗi ngày. Tại nhà Văn chỉ, nơi thờ đức Khổng Tử và những người thành đạt bằng con đường học hành đỗ đạt của làng có một tủ sách hoạt động hiệu quả từ hơn chục năm nay với số đầu sách tự có do người dân quê ủng hộ là 2118 cuốn, cộng thêm từ một đến hai trăm cuốn được luân chuyển thường xuyên từ thư viện tỉnh và thư viện huyện mỗi năm mượn hai đến ba lần. Tủ sách mở cửa đều đặn vào các buổi chiều thứ Bảy hàng tuần, thu hút khá đông đảo học sinh và người dân đến đọc và mượn sách. Ở nhà văn hoá Văn chỉ, Đồng Lạc đã xây dựng được một sân khấu ngoài trời rộng rãi để làm nơi biểu diễn, sinh hoạt văn hoá văn nghệ vào một dịp xuân về, và những ngày lễ hội.

Hội Làng - Ảnh: hoachinh
Hội Làng - Ảnh: hoachinh

Đời sống văn hoá có chiều sâu hơn khi các cụ hưu trí của làng thành lập và duy trì thường xuyên được hơn chục năm nay câu lạc bộ Thơ Làng. Câu lạc bộ ra báo tường hàng quý và các dịp lễ, tết, hội làng, tổ chức giao lưu thơ thường xuyên tại nhà văn hoá của hai xóm và hàng năm đều in tập thơ riêng. Hoạt động thơ ca giúp các cụ sống vui sống khoẻ cùng con cháu, sống có ích cho làng xóm, giúp cho tình làng nghĩa xóm bền chặt hơn, việc giáo dục thanh thiếu niên bằng thơ ca, hò vè dễ được tiếp nhận hơn. Hiện tại, câu lạc bộ có 17 hội viên, ngoài các cụ hưu trí ra, có cả một thành viên đang là sinh viên đại học cũng thường xuyên góp thơ và trở thành hội viên danh dự. Các cụ còn phát động phong trào mỗi cụ trong chi hội người cao tuổi của làng trồng và chăm sóc ít nhất một cây xanh cho làng. Vì thế, dọc đường làng và dọc các con đường dẫn lên đình làng, xuống miếu làng đều rợp bóng cây xanh. Làng có đội dọn vệ sinh do chi hội phụ nữ phụ trách, được trang bị xe đẩy rác, thùng đựng rác, mỗi tuần quét dọn toàn bộ đường làng 2 đến 3 lần, tạo cho quang cảnh chung sạch sẽ, đẹp mắt. Đường làng không có phân gia súc, gia cầm, không có rơm rác thải ra bừa bãi, không tập kết nguyên vật liệu xây dựng lấn chiếm lòng đường, không đỗ các loại xe ô tô, công nông trên lòng đường…

Phong trào thể thao ở Đồng Lạc phát triển nhất cả xã Đồng Hoá hiện nay. Ngoài 2 sân cầu lông và một bàn bóng bàn hoạt động hầu như hết công suất vào các buổi chiều và cả ngày thứ bảy, chủ nhật thì phong trào bóng chuyền là thu hút đông người tham gia hơn cả, từ các vận động viên chơi bóng đến các cổ động viên rất nhiệt tình cổ vũ. Trừ những ngày mưa, hầu như chiều nào cả 4 sân bóng chuyền với diện tích 956 mét vuông của làng đều tập trung rất đông người tham gia bóng chuyền hơi và bóng chuyền da. Nơi đây từ lâu đã duy trì và phát triển được 3 câu lạc bộ bóng chuyền khá đặc biệt. Một câu lạc bộ thể thao Quê Hương tập hợp 15 nông dân nam giới tuổi trung niên do ông Trương Vũ Trụ làm chủ nhiệm, có lễ ra mắt, có kinh phí tài trợ, hoạt động đều đặn hàng ngày và tham gia giao lưu thi đấu thường xuyên với các đội bóng chuyền trong và ngoài xã. Nhưng đặc biệt hơn cả mà rất ít nơi có được là Đồng Lạc duy trì được một câu lạc bộ bóng chuyền hơi nữ và một câu lạc bộ bóng chuyền hơi của người cao tuổi, hoạt động hàng ngày. Câu lạc bộ bóng chuyền hơi nữ do chị Trương Thị Oanh, cán bộ chi hội phụ nữ thôn làm chủ nhiệm tập hợp được 13 nữ vận động viên nòng cốt tham gia rất nhiệt tình và thỉnh thoảng được bổ sung thêm lực lượng vào những lúc nông nhàn hay vào mùa lễ hội. Câu lạc bộ bóng chuyền hơi người cao tuổi do cụ ông Trương Quốc Trí làm chủ nhiệm với 23 thành viên, ít tuổi nhất cũng đã trên 60, cao tuổi nhất là gần 80 tuổi. Các cụ luôn được con cháu ra cùng động viên, cổ vũ vào mỗi buổi chiều nên đều sống vui sống khoẻ để giúp đỡ, bảo ban, dạy dỗ con cháu hiếu đễ, sống lành mạnh. Ngoài ra, Đồng Lạc còn có một sân bóng đá rộng 10 nghìn mét vuông thường xuyên là nơi giao lưu bóng đá giữa các nơi trong khu vực, một hồ bơi được xây bờ kè đá rộng khoảng 15 nghìn mét vuông, cùng hai chiếc thuyền bơi chải được đầu tư đóng mới với giá thành trên 13 triệu đồng.

Việc tang lễ, cưới xin cũng là nét đẹp văn hoá ở đây khi từ lâu, người dân Đồng Lạc đã không dùng thuốc lá trong tiệc tùng, đình đám, không làm cỗ bàn quá linh đình, nhiều ngày, không mở nhạc, mở đài trước 6 giờ sáng và sau 22 giờ đêm, kể cả đám tang. Hiện nay, làng không có người tảo hôn, không có người sinh con thứ 3, không có trẻ bỏ học. Việc tuyên truyền giáo dục pháp luật, giữ gìn vệ sinh được thực hiện tốt trên hệ thống loa công cộng của làng cũng như trong các cuộc họp của các đoàn thể. Vì thế, làng không có những mâu thuẫn, xô xát lớn phải nhờ đến sự can thiệp của an ninh. Trật tự an ninh trong làng cũng được đảm bảo khi nhiều năm nay, không có đánh nhau, không có trộm cắp, không có nghiện ngập, không có cờ bạc. Hiện nay, các đoàn thể trong làng đang vận động người dân tổ chức đám cưới tại nhà văn hoá của xóm, vừa có địa điểm rộng, vừa theo nếp sống mới. Riêng với các đám tang, làng có một Ban tang lễ riêng, giúp gia chủ từ việc thông báo tin buồn, loa đài, tiếp đón khách viếng, đưa tang, bê cờ, đẩy xe tang, đào huyệt, hạ huyệt… hầu như tất cả mọi việc. Gia chủ chỉ việc lo hậu cần cho đám và tìm thuê đội kèn trống. Điều đó đã giúp cho đời sống văn hoá của làng ngày càng được phát triển hơn với những nét đẹp mộc mạc, đơn giản, yên bình của một làng quê giàu truyền thống.

Ngoài việc nỗ lực làm giàu trên đất quê nhà, nhiều người dân Đồng Lạc cũng tích cực học hỏi và hướng ra các thị trường lao động bên ngoài để có thêm thu nhập cho gia đình. Hiện tại, Đồng Lạc đang có 14 lao động làm việc tại nước ngoài, gần 100 người là công nhân làm việc trong các khu công nghiệp trong tỉnh và ở các tỉnh thành khác. Đồng Lạc còn được gọi là Làng Nhà giáo khi ở làng có rất nhiều thế hệ, nhiều người làm giáo viên. Số giáo viên hiện đang còn công tác ở làng là trên 20 người, đã cùng nhau thành lập Câu lạc bộ Nhà giáo, hoạt động trợ giúp nhau về nghiệp vụ sư phạm, về cuộc sống đời thường và cùng chung tay đóng góp công sức, ý tưởng cho các hoạt động văn hoá ở làng. Đội ngũ nhà giáo của làng có tới 6 người đang là Hiệu trưởng các trường Mầm non, Tiểu học và Trung học cơ sở tại xã Đồng Hoá và các xã lân cận. Có đội ngũ nhà giáo hưu trí đông đảo, phong trào khuyến học khuyến tài của làng cũng được quan tâm và phát triển từ rất sớm. Vốn lam lũ, cực khổ từ nhỏ, người dân Đồng Lạc luôn có ý chí vươn lên bằng con đường học hành, đỗ đạt. Làng có 10 dòng họ thì đã có 9 dòng họ xây dựng được quỹ khuyến học khuyến tài và trao thưởng hàng năm. Chi hội khuyến học của làng do cụ Hoàng Văn An làm chi hội trưởng đã tích cực chăm lo việc khuyến học của các dòng họ, sự hiếu học của các gia đình. Chi hội thường xuyên đến các dòng họ có con cháu học hành để tham gia động viên, khen thưởng kịp thời. Hàng năm, vào dịp khai giảng năm học mới, chi hội khuyến học làng Đồng Lạc tổ chức trao thưởng cho các dòng họ và các học sinh hiếu học giàu thành tích ở làng, cùng ôn lại truyền thống hiếu học của cha ông và quyết tâm đỗ đạt thành tài. Nhờ phong trào dòng họ khuyến học, gia đình hiếu học phát triển mạnh nên hàng năm, Đồng Lạc đều có từ 3 đến 4 học sinh đỗ đại học. Hiện làng có hai người có học vị Tiến sĩ, 5 người là Thạc sĩ, 45 người có trình độ đại học, 16 người đang học đại học, 9 người đang học cao đẳng. Tiêu biểu cho gia đình hiếu học có gia đình ông Hoàng Văn Bảo có 6 người con cả trai, gái, dâu, rể thì cả 6 người cùng có trình độ đại học. Gia đình ông Hoàng Văn An có 2 con trai và 2 con dâu thì cả 4 người đều có trình độ đại học, trong đó một người có trình độ Thạc sĩ. Tiêu biểu hơn còn có những gia đình làm ruộng nuôi con ăn học thành tài như gia đình anh nông dân Trương Văn Dũng, cả hai vợ chồng làm trang trại, có hai con, một học đại học, một học cao đẳng và đều đã ra công tác.

Cũng nhờ việc học hành đỗ đạt mà hiện tại, ở đây có khá nhiều người thành danh và giữ chức vụ cao như chị Phạm Thị Hiệp hiện là Trưởng Ban Dân vận huyện Kim Bảng, anh Trương Tiến Ban là Chánh Văn phòng UBND huyện Kim Bảng… Làng có nhiều sĩ quan quân đội, an ninh, trong đó có 3 người có quân hàm Đại tá. Việc chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân được thực hiện tốt khi ở làng hiện có 2 ytá thuộc biên chế của Trạm y tế xã Đồng Hoá và một y sĩ quân đội nghỉ hưu tại làng thường xuyên thăm khám, chữa bệnh cho mọi người, tích cực tuyên truyền về nước sạch vệ sinh môi trường, phòng chống dịch bệnh, tiêm chủng mở rộng cho trẻ em luôn đạt 100%. Làng cũng có 4 bác sĩ, trong đó một đang nghỉ hưu tại làng và 3 đang công tác cũng tham gia vào chăm sóc sức khoẻ của người dân trong làng. Vì thế, các dịch bệnh được đẩy lùi, kể các các dịch bệnh của gia súc gia cầm.

Hội làng Đồng Lạc được tổ chức chính hội vào ngày 10 tháng 3 âm lịch, là ngày Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế. Theo những tư liệu hiện có ở làng Đồng Lạc, thì Đinh Bộ Lĩnh (924 – 979) khi dẹp loạn 12 sứ quân đã có thời gian đóng quân ở địa phận làng Đồng Lạc bây giờ. Khi đến địa phận xã Đồng Hoá (huyện Kim Bảng, Hà Nam ngày nay), ông cho lập đồn doanh ở giữa xã, trên địa phận đầu làng Đồng Lạc và đã chiêu mộ được hàng trăm tráng đinh để mang về Trường Châu. Trong những ngày lưu lại tại Đồng Lạc, nhân dân trong làng và các làng xung quanh đã mang gạo, rượu, thịt lợn để nuôi quân. Sau này, Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn được 12 sứ quân, lên ngôi vua, đóng đô ở Hoa Lư và ở ngôi được 12 năm thì bị kẻ bề tôi phản loạn là Đỗ Thích giết hại vào năm Kỷ Mão (979). Khi nhà Đinh suy yếu, Thập đạo tướng quân Lê Hoàn được suy tôn lên ngôi vua (năm 980) đã ban chiếu khắp thiên hạ rằng: nơi nào từng có đồn doanh của vua Đinh đóng trước đây đều được sắc phong và dân làng đến rước sắc về lập đền thờ. Tuân theo chiếu vua ban, dân làng Đồng Lạc đã đến kinh thành rước sắc về lập đền thờ Đinh Tiên Hoàng ngay trên nền đất trước đây là đồn doanh của nghĩa quân, nay là Miếu Thượng. Sáng mồng 9 diễn ra lễ rước Thánh với việc rước ngài vị vua Đinh từ Miếu Thượng và rước tượng Thánh Mẫu là người giúp việc của vua Đinh từ Miếu Hạ về Văn Chỉ. Văn Chỉ là nơi thờ đức Khổng Tử và cũng là nơi lưu giữ, tôn vinh tên tuổi, công trạng của những người học hành đỗ đạt và có nhiều công lao với dân làng. Đây cũng là nơi trước kia từng đặt đại bản doanh của nghĩa quân. Rước Thánh là phần quan trọng nhất của lễ hội nên tất cả mọi người trong làng đều tham gia với nhiều đồ thần khí và trang phục riêng, có cờ hội, cờ thần, có đội kỳ lân, trống hội, bát âm, sinh tiền, có bộ thần khí hộ giá và Thánh được rước trên kiệu Bát cống và kiệu Song loan. Toàn bộ trai đinh trong làng tham gia cầm cờ, thần khí, khiêng kiệu và múa kỳ lân. Phụ nữ múa sinh tiền. Các cụ già hộ giá Thánh vị, còn dân làng cung kính đi sau kiệu. Trai đinh mặc trang phục là quần áo nâu, đội nón lá, đi giày cỏ. Lễ kéo dài hết ngày mồng 10 với phần tế lễ và lễ của các cụ già và dân làng. Sáng ngày 11, rước Thánh yên vị cũng là lúc kết thúc lễ hội.

Đồng Lạc xuân này, niềm vui được nhân đôi khi hội làng được tổ chức đúng dịp được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba. Xuân này, hội làng được mở long trọng hơn, vui hơn. Ngoài phần lễ theo truyền thống, phần hội vẫn duy trì được các trò chơi dân gian đặc sắc như nhảy cóc, bơi chải, chọi gà, đánh đu, đi cầu khỉ hái dừa… Đặc biệt hơn cả có lẽ là trò chơi thả thơ do các cụ trong câu lạc bộ thơ tổ chức thu hút rất đông học sinh tham gia. Các trò chơi hiện đại như giao lưu bóng chuyền hơi với các thôn trong xã, bóng chuyền da với Trại điều dưỡng thương binh Ba Sao và đội bóng chuyền da xã Ngọc Sơn (Kim Bảng), kéo co, cờ tướng… Các buổi tối diễn ra giao lưu văn nghệ giữa thôn với các nhà trường trong xã và các thôn bạn, có hát giao duyên đối đáp và liên hoan văn nghệ.

Nhưng vui đến mấy thì hội làng Đồng Lạc vẫn giữ được nét văn hoá rất đẹp là không có mê tín dị đoan, không đồng cốt và đặc biệt không bao giờ có các trò cờ bạc.

– Nguồn: hoangtrongmuon.blogtiengviet.net

Xem thêm: Hội làng của hoachinh

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s