Điểm rơi phong độ hay một kịch bản tồi?

Nhân sự kiện MC Lại Văn Sâm gặp sự cố đáng tiếc về dịch thuật trong buổi bế mạc liên hoan phim quốc tế Việt Nam lần thứ nhất tôi cũng có một số suy nghĩ bổ xung vào những luận điểm trái chiều của dư luận.

Dịch nói khác dịch viết vì đòi hỏi nhiều kỹ năng.

Dịch là vấn đề rất khó, nó đòi hỏi kiến thức và sự hiểu biết văn hóa của ngôn ngữ. Dịch viết cho phép người dịch tĩnh tại và tỉm hiểu và tra cứu ngôn ngữ thì dịch nói đòi hỏi người dịch phải cố gắng hết sức, phát huy tối đa các cơ quan. Vả lại, cái khó của dịch nói là khi người ta nói thì mình phải dịch theo câu người đó nói chứ không được đảo ý, chuyển ý như dịch văn viết. Điều này khiến chúng ta dễ dàng nhận thấy dịch nói là theo phương thức đối chiếu 1: 1 giữa người nói và người dịch.

Tôi xin đưa ra bản nói tiếng Anh, bản dịch trung gian và lời dịch của MC Lại Văn Sâm được thể hiện thành một đoạn văn liên tục.

============================================================

Ngô Ngạn Tổ:

“Good evening, ladies and gentlemen. I just want to say what a pleasure and honor it has been for me to take part in the first Vietnam International Film Festival in this beautiful city of Hanoi on its 1000th birthday.I think this week has been full of new and interesting challenges for everyone, but what holds true is the passion of film is very much alive here.I think the goal of any film festival is not only to bring world cinemas to local audiences but also to bring local cinemas to world audiences, and I think that’s certainly been achieved here. I just want to say that I wish the best of luck for the future of the Vietnam International Film Festival and I hope that opportunity will come back again. Thank you.

Lời dịch trung gian

Xin chào quý bà và quý ông. Tôi chỉ muốn nói thật là một niềm vui sướng và vinh dự cho tôi được tham dự Liên Hoan Phim Quốc Tế Việt Nam lần thứ nhất tại thành phố Hà Nội xinh đẹp vào dịp sinh nhật thứ 1000 của nó. Tôi nghĩ tuần lễ này đã mang đầy những thử thách mới mẻ và thú vị đến với mọi người, nhưng quả thật là niềm đam mê điện ảnh ở đây rất là sống động.Tôi nghĩ mục đích của bất kì cuộc liên hoan phim nào đều không chỉ là để mang điện ảnh thế giới đến với khán giản địa phương nhưng cũng là để mang điện ảnh địa phương đến với khán giả thế giới, và tôi nghĩ điều ấy chắc chắn đã đạt được ở đây.Tôi chỉ muốn nói rằng tôi cầu chúc sự may mắn tốt đẹp nhất cho tương lai của Liên Hoan Phim Quốc Tế Việt Nam và tôi hi vọng cơ hội ấy sẽ trở lại. Cảm ơn quý vị.

Lại Văn Sâm

“Vâng, Ngô Ngạn Tổ có gửi tới lời chào tới tất cả những người biết anh, hâm mộ anh qua những tiếng reo hò khi anh xuất hiện. Cảm ơn tất cả mọi người đã chào đón anh ở thủ đô Hà Nội, nơi mà anh cũng biết rất nhiều qua báo, đài… Và anh ấy cũng rất phấn khởi khi được mời tới dự liên hoan phim quốc tế lần đâu tiên tổ chức tại Việt Nam và anh tin tưởng rằng với đà này thì điện ảnh Việt Nam sẽ có tương lai rất sáng.Và anh ấy nói rằng là ở Hà Nội trong những ngày qua thì anh ấy cũng được chứng kiến những dòng người đổ đến các rạp để xem các phim trình chiếu trong liên hoan phim quốc tế như thế nào. Vâng, thưa quý vị! Anh đã chúc cho liên hoan phim một thành công tốt đẹp nhất.
[1]
================================================================

Theo các bản dịch trên, đoạn dịch trung gian vì người dịch lại khi viết bài có thời gian suy nghĩ nhiều hơn MC Lại Văn Sâm nên độ chính xác và ngôn ngữ dịch khá chỉn chu. Nếu chúng ta đọc kỹ bài dịch (được hiện thực hóa thành một đoạn văn ) thì chúng ta có thể nói bản dịch của MC Lại Văn Sâm chỉ là thiếu ý và đảo ý trong văn xuôi. Đánh giá tổng thể đoạn dịch của MC Lại Văn Sâm có thể nói ông ấy cũng đã dịch nghĩa đạt 50% trở lên với những gì vị khách kia muốn nói. Có điều tai ác ở đây là bản dịch của MC Lại Văn Sâm lại trong tình huống 1: 1 trực tiếp nên khó được chấp nhận với người nghe bởi người nghe thì họ cảm nhận ngôn ngữ theo thứ tự  của câu nói chứ không thể tổng hợp cả bài dịch và đánh giá. Cái mâu thuẫn ở đây là vậy!

Người nghe cảm thấy bị “xúc phạm” và cho rằng ông Lại Văn Sâm thiếu văn hóa. Như vậy là một cách nói quá gay gắt. Nếu chúng ta chỉ một lần đứng trước hội trường vài nghìn người thì chắc chúng ta cũng “cóng” và nói không tròn hơi thứ ngôn ngữ mẹ đẻ chứ không nói gì đến việc dịch nói. Vả lại, ông Lại Văn Sâm là một người chưa thực sự giỏi tiếng Anh nên ông ấy chỉ dựa vào các từ chính (key words) để dịch cũng là một điều dễ hiểu để dẫn đến ý dịch không thể đầy đủ. Như vậy cũng là một sự cố gắng và thể hiện được bản lĩnh của người cầm Micro rồi. Chúng ta không thể đòi hỏi hơn cho những khoảnh khắc tương tự như vậy!

Kịch bản và tính toán của ban tổ chức phải đồng chịu trách nhiệm với lỗi của MC

 

Khách mời đa số nói tiếng Anh vậy nhưng ban tổ chức (BTC) lại chọn người dẫn chương trình giỏi tiếng Nga…! Có MC nói tiếng Anh nhưng lại không giao nhiệm vụ phản ứng nhanh với tình huống nói tiếng Anh trong dịch thuật, trong các phát sinh ngoài kịch bản. Có thể nói, BTC đã gặp phải sai lầm nghiêm trọng. Giá như, MC nói tiếng Anh được giao nhiệm vụ dịch nói tiếng Anh thì đã không có sự cố bẽ bàng kia. Hơn thế, vì MC nói tiếng Anh quá tôn trọng người nói và kịch bản nên đã không có sự giúp đỡ kịp thời. Những tình huống như vậy trên sân khấu là không ít và những MC có bản lĩnh là những người biết đi qua những thời khắc như vậy! Nếu ông Lại Văn Sâm khéo hơn bằng cách chuyển hướng Micro cho người nói tiếng Anh thì chắc ông không gặp tai họa!

“Thưa quý vị, đứng kế ngay tôi là một quý bà kiều diễm và có chất giọng ngọt ngào, xin quý vị hãy lắng nghe những tâm tư của Ngô Ngạn Tổ qua chất giọng quyến rũ của cô ấy. Hẳn quý vị sẽ thấy thú vị nhường nào”

 

Nếu như  ông Lại Văn Sâm biết điểm dừng thì sự cố đã không nghiêm trọng.

Tôi còn nhớ, trong buổi thi hoa hậu quý bà thế giới tại Vũng Tàu, khi thông dịch viên bước lên sân khấu để dịch cho hoa hậu quý bà Việt Nam trong phần thi ứng xử thì “tịt”. Tuy rằng là một người thạo cả 03 ngoại ngữ nhưng khi đứng trên sân khấu cô ta lại…ú ớ như đưa trẻ lên ba. Vì bất ngờ được chỉ định dịch và cũng quá bất ngờ với sự hoành tráng của sân khấu nên cô thông dịch viên đã không hoàn thành nhiệm vụ.Vì lý do này mà hoa hậu quý bà của Việt Nam bị mất điểm. Hết chỗ nói với ban tổ chức và đáng tiếc thay cho cô thông dịch viên.[2]

Cô thông dịch viên bị “ngọng” trên sân khấu thi hoa hậu quý bà tại Vũng Tàu.

Ở đây, rõ ràng cho thấy sự chuẩn bị kém chu đáo của BTC cho các kịch bản phát sinh. Các công ty tổ chức sự kiện vẫn chưa có được những tính toán ngoài những gì chương trình phải chạy. Có lẽ, đây là điểm yếu và cần phải nhìn nhận đúng đắn. Không thể chỉ đổ lỗi cho những MC những người luôn phải cố gắng hết sức vì một chương trình toàn vẹn từ đầu đến hạ màn.

Nghề làm dâu trăm họ là rất khó, nhưng tôi tin, những gì mà các MC làm được trong các chương trình trực tiếp là hết sức đáng khích lệ. Dù trong khoảnh khắc nào đó không được như ý muốn, họ sẽ càng tự tin hơn và biết đi qua những thời khắc khó khăn như vậy. Đấy mới là bản lĩnh của nghề nghiệp và văn hóa.

Hoachinh

Tham khảo:

1. Nguy cơ văn hóa suy đồi ở Việt Nam;
2. Những “hạt sạn” tại cuộc thi Hoa hậu quý bà 2009
3. Anh Sâm nói đúng đến 90% ;

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s